Mirjam Foekema

Er is altijd dat ene moment waarop een nieuw idee zich aandient. Niet als een compleet verhaal, niet als een hoofdstuk, maar als iets dat voorzichtig begint te bewegen. Een scheut die niet alleen verschijnt, maar uitloopt. Zo’n klein, pril sprietje dat ineens boven de grond komt en zegt: “Hé, ik ben er. Doe je iets met mij?”

De afgelopen weken voelde ik precies dat.

Een idee dat uitliep.

Of eigenlijk twee.

Misschien komt het door alles wat ik zie, hoor en meemaak. Misschien door de gesprekken die ik voer. Misschien door de zorgmomenten die me raken. Of misschien door dat bezoek aan MOCA, waar ik tussen de originele tekeningen van Jan van Haasteren ineens besefte hoe verhalen soms niet bedacht worden, maar gewoon… in beweging komen. Niet gepland. Niet gestuurd. Maar geboren en uitlopend.

En zo ontstond het eerste begin van mijn twee nieuwe boeken.

Ik ga er nog niet te veel over zeggen. Het is nog te pril, te kwetsbaar, te vers. Maar ik kan wel alvast een tipje van de sluier oplichten. Het ene boek richt zich op de professional: de mens achter de zorg, die soms verdwijnt achter systemen, protocollen en verwachtingen. Het andere boek richt zich op de mantelzorger: de mens die zorgt vanuit liefde, loyaliteit en dagelijkse realiteit.

Twee verschillende perspectieven. Twee eigen werkelijkheden. Twee manieren van zorgen. En toch dezelfde wortel: menselijkheid. Dat uitlopen is nu begonnen. Nu nog klein, nog zoekend, nog zonder vaste vorm. Maar het beweegt. Het leeft. Het wil groeien.

En ik?

Ik geef het aandacht, richting en ruimte.

Soms gebeurt er iets bijzonders tijdens het schrijven. Je denkt dat je één boek aan het maken bent, maar ineens merk je dat er twee verhalen tegelijk willen groeien. Alsof er onder de grond al wortels lagen die elkaar allang gevonden hadden. Ik hoefde ze alleen maar zichtbaar te maken.

Op mijn laptop staan nu drie schermen open. Links het boek voor zorgprofessionals. Rechts het boek voor mantelzorgers. En in het midden zit ik, met een hoofd dat soms voelt als een kruispunt waar ideeën van alle kanten tegelijk binnenkomen. Het grappige is: het werkt. Sterker nog, het voelt alsof dit precies de bedoeling was.

Want hoe meer ik schrijf, hoe duidelijker het wordt: menselijkheid is geen vakterm is voor zorgproffesionals. Het is geen protocol. Het is geen methode. Het is iets dat overal wortelt waar mensen voor elkaar zorgen. Of dit nu is in het ziekenhuis, in het verpleeghuis, in de thuiszorg, maar net zo goed aan de keukentafel waar een partner zijn geliefde helpt met de dagelijkse dingen.

De inzichten die ik opschrijf voor zorgprofessionals, blijken net zo waardevol voor mantelzorgers. Het taalgebruik verschilt, de voorbeelden zijn iets anders, maar de kern blijft hetzelfde: zorg begint bij echt contact, bij oprechte aandacht en bij echte verbinding. Bij durven zien wat er onder de oppervlakte leeft.

Mijn oorspronkelijke idee groeit naar: Twee boeken. Twee titels. Eén wortelstelsel.

Het voelt alsof ik niet twee projecten aan het schrijven ben, maar één boom die twee stevige takken vormt.

De ene reikt naar de wereld van zorgverleners in de professionele zorg.

De andere naar de wereld van mantelzorgers in de zorg thuis.

En allebei putten ze uit dezelfde grond: menselijkheid.

“Iets wat je aandacht geeft, groeit.”

Ik heb het altijd een mooie uitspraak gevonden — en de laatste tijd merk ik hoe waar hij is.

Mijn dochter groeit richting volwassenheid. Ze is op zichzelf gaan wonen, een mijlpaal die voelt als een trotse kip met gouden veren. Haar opvoeding is klaar, maar er ontstaat iets nieuws: een andere, waardevolle relatie. Ik zie een jonge vrouw die op haar eigen manier verder groeit. Dat maakt me met trots en geeft een enorme boost aan energie.

Ook lichamelijke aandacht doet wonderen. Soms zit het in kleine dingen: een bril waardoor lezen minder vermoeiend is, gehoorapparaten die luisteren weer ontspannen maken, medicatie die overgangsklachten tempert. En juist die medicatie bracht iets onverwachts mee: mijn mentale mist trok op.

Het voelt alsof mijn hersencellen weer soepel met elkaar communiceren. Alsof er ruimte is, rust en samenwerking. En dat uit zich in iets prachtigs: creatieve ideeën. Normaal gesproken komt mijn creatieve rechterhersenhelft ’s nachts tot leven — lees vooral mijn blog Dagelijks gedoe voor die nachtelijke chaos — maar deze keer besloot mijn linkerhelft dat het anders moest. Eerst slapen, dán creëren.

En dat gebeurde.

Toen ik mijn ogen opende, kwam er een stortvloed aan ideeën. Bijna niet bij te houden. Alsof het zaadje wat was geplant precies nu besloot te ontkiemen.

En dat zaadje?
Soms hoef je niet harder te werken, maar alleen aandacht te geven aan wat al in je zit.
Dan groeit het vanzelf.
Dit zaadje groeit uit tot… een nieuw boek.

Na het uitgeven van mijn boek Pareltjes uit mijn spreekkamer viel ik in een gat.
Zo voelde het tenminste.
Alsof er ineens iets wegviel waar ik maandenlang naartoe had gewerkt.
Een soort leegte waarvan ik even niet wist wat ik ermee moest.

Maar de laatste tijd kijk ik er anders naar.
De term “in een gat vallen” heeft iets negatiefs.
Je kunt het ook positief zien als ruimte hebben voor iets nieuws.
Ruimte die vrijkomt omdat iets afgerond is.
Ruimte waar iets nieuws mag ontstaan.
Niets moet, alles mag.

Mijn vader zei vroeger altijd:
“Let op… daar waar de ene deur dichtgaat, gaan er andere open.”
En misschien is dat precies wat hier gebeurt.

Mijn man Richard zei laatst:
“Misschien moet je eens opschrijven hoe jij zorg verleent. Dan kunnen jonge zorgprofessionals daar misschien van leren.”
Een heel mooi en waardevol idee. Maar ik had nog geen richting, nog geen beeld van hoe dat eruit zou kunnen zien.

Mijn eerdere boeken kwamen allemaal voort uit direct contact met zorgvragers.
Uit de dagelijkse praktijk waarin ik volop werkzaam ben.
Uit het microniveau waar ik mij thuis voel.

Tijdens een kennismakingsgesprek met Ayse Yazilitas van het auteursfestival kwam het ter sprake: Dat ‘gat’ wat ik inmiddels ‘ruimte’ noem.
En ineens dacht ik: misschien is dit geen zoektocht, maar een vorm van persoonlijke groei.
Een andere blik op dezelfde situatie, die door de juiste woorden van negatief naar positief kantelt.

Misschien is het tijd om een stap te zetten.
Zoals Ayse het zei: “Van microniveau naar macroniveau.”
Van alleen zelf zorg verlenen naar ook collega’s meenemen, ondersteunen, begeleiden en inspireren.

Soms voelt iets als een val, terwijl het eigenlijk een opening is.
Een opening naar iets wat nog geen vorm heeft, maar wel al klopt.
Als ik eruit ben wat ik ermee ga doen, zal ik het zeker met jullie delen.

Foto: desaseni.com

Vandaag start de publieksstemming voor de Literaire Parel — en mijn boek Pareltjes uit mijn spreekkamer staat op de longlist! Uit 350 inzendingen zijn 106 boeken geselecteerd… en dat alleen al is een enorme eer.

Maar er is nóg iets bijzonders: u kunt stemmen op twee categorieën:

✨ Populairste Boek en ✨ Beste Cover

Pareltjes uit mijn spreekkamer is geschreven om ouderen écht te zien en te horen. Om hun verhalen, hun wijsheid, hun humor en hun kwetsbaarheid een plek te geven buiten de muren van de spreekkamer. In een wereld die vaak te snel gaat, wil dit boek laten zien hoe waardevol het is om even stil te staan — om te luisteren, om aandacht te geven, om iemand écht te ontmoeten. Oprechte aandacht is geen luxe, maar een levensbehoefte. En juist daarom is het zo belangrijk dat deze verhalen worden gelezen, gedeeld en gekoesterd.

Als deze missie u raakt, als u vindt dat ouderen een stem verdienen, of als u simpelweg geraakt bent door het boek of de prachtige cover, dan betekent uw stem ontzettend veel.

En die cover verdient écht aandacht.
Een alleszeggende cover, met liefde gemaakt van Suzanne haar hand — haar oude, wijze hand die symbool staat voor kracht, kwetsbaarheid en levensverhalen. Suzanne was een bewoonster van het woonzorgcentrum waar ik jarenlang heb gewerkt. Een vrouw die voor velen een voorbeeld was. Met een wens dat juist háár oude hand wereldberoemd zou worden, raakt dit ontwerp des te meer. Hij staat nu als cover op mijn boek, dankzij het prachtige ontwerp en de foto die mijn man Richard maakte.

👉 Stemmen kan de hele maand maart via: literaireparel.nl/stem

Delen mag. Heel graag zelfs.

Vandaag is het precies zes jaar geleden dat de eerste coronabesmetting in Nederland werd vastgesteld. Het voelt inmiddels als een heel andere tijd, en gelukkig maar. Voor velen was het een periode vol onzekerheid, verlies en aanpassing. Maar er waren ook mooie, onverwachte en waardevolle momenten.

Over die bijzondere periode heb ik een dagboek geschreven, dat vandaag precies twee jaar geleden verscheen. Een persoonlijke terugblik op de coronatijd: soms met een lach, soms met een traan, serieus én met humor.

Het boek is nog steeds verkrijgbaar voor € 20,00 (excl. verzendkosten).
Bij een bestelling via www.mirjamfoekema.nl (contact/bestelformulier) of via mirjamfoekema@gmail.com signeer ik het graag persoonlijk. Daarnaast is het te koop via Bol.com of te bestellen bij de boekhandel. ISBN: 9789464926156

In februari heeft ons projectteam Mantelzorgparticipatie, onder leiding van geriater Nicky Lam, de Innovatie Aanmoedigingsprijs Geriatrie gewonnen op de landelijke Geriatriedagen. Met het prijzengeld heeft Nicky de unieke escaperoom De Mobiele Verwarring naar ons ziekenhuis gehaald, om dit op een ludieke manier met het zorgpersoneel en mantelzorgers te vieren. Een interactieve ervaring die bewustwording rondom dementie op een bijzondere manier stimuleert.

Ik ben ontsnapt! Niet uit zomaar een escaperoom, maar uit de wereld van Els. Een wereld die niet de mijne was, maar waarin ik even mocht verblijven. Els is 67, heeft dementie, en ooit runde ze een bakkerij & patisserie met liefde en vakmanschap. Haar handen kenden het ritme van deeg, haar hart het geheim van Limburgse pruimenvlaai.

In De Mobiele Verwarring werd ik uitgedaagd om te ervaren wat zij gevoeld moet hebben. Verwarring. Onrust. Tijdsdruk. Overprikkeling. Het zoeken naar logica in een wereld die dat soms niet meer biedt. Els hield van Limburg. Dat voelde je in de details, van de Limburgse Pruimenlikeur tot een gesigneerde CD van Andre Rieu, van alles was er te vinden in haar caravan. De zachte klanken, nou ja zacht, het veroorzaakte een behoorlijke auditieve overprikkeling! De warme kleuren, overal voorbeelden van haar creaties, het recept dat ze bewaakte alsof het een schat was. En terwijl ik zocht naar codes, sleutels en aanwijzingen, vond ik vooral haar verhaal. Haar verleden. Haar kwetsbaarheid. Haar strijd om grip te houden op een wereld die haar langzaam ontglipt zorgvuldig verstopt achter al die slotjes!

Toen ik ontsnapte, voelde het dubbel. Vrijheid, blijheid weer naar buiten, ja. Maar toch ook het besef dat ik aan deze realiteit kan ontsnappen. Dat ik de deur achter me dicht kan trekken en weer terug mag naar overzicht, rust, controle. Mensen zoals Els kunnen dat niet. Zij leven in die verwarring, die overprikkeling, die zoektocht naar houvast… Dat besef kwam binnen. Want waar ik gezellig met collega’s puzzels oploste, probeert Els grip te houden op een wereld die zij steeds minder begrijpt. Waar wij aanwijzingen vonden, blijft  zij zoeken naar herkenning. Waar ik ontsnapte, blijft zij gevangen in een mist van herinneringen en ruis. Niet voor een uur, maar dag in, dag uit.

Na een dag vol prikkels, hectiek van de dag, geluiden, beelden en emoties bleef vooral één ontmoeting in mijn hoofd rondspoken: Els en haar caravan. Een ervaring die me raakte en nog lang in mijn gedachten zal blijven.