Uncategorized

Een andere werkplek: de spreekkamer van de poli geriatrie.
Dezelfde doelgroep: patiënten van 70 jaar en ouder.
Zij geven wederom veel inspiratie voor een nieuw deel: Pareltjes uit mijn spreekkamer.

Soms kan ik in mijn spreekkamer niets aan een diagnose veranderen. Het nieuws is vaak zwaar, de situatie onzeker. En toch zijn er altijd bijzondere gesprekken, momenten van echte verbinding die de zwaarte even doorbreken. Niet alles is kommer en kwel. Achter elke moeilijke boodschap schuilt ook een krachtig mens, een verhaal dat verrast, ontroert, of zelfs op een onverwachte manier komisch uitpakt. Patiënten brengen mij niet alleen hun zorgen en verdriet, maar ook hun humor, hun wijsheid, en soms een lach waar niemand op had gerekend.

Pareltjes uit mijn spreekkamer is een bundeling van deze verhalen. De kracht van gesprekken die raken, verbinden en soms gewoon heerlijk luchtig en grappig zijn. Dit boek laat zien dat er, zelfs in de meest lastige momenten, altijd iets moois te vinden is.

Gisteravond doken we tijdens het Franciscus diep in de Stoïcijnse filosofie. Een eeuwenoude levenswijze die nog steeds verrassend relevant is.

Om de Stoïcijnse filosofie écht te doorgronden, begonnen we de avond met een college van een uur. Al snel bleek dat een uur veel te kort was. De principes van logica, fysica en ethica bieden zoveel diepgang dat ze vragen om verdere studie en reflectie. Dit maakte de latere gesprekken in kleine groepen des te waardevoller, omdat we ons eigen perspectief konden verrijken met eeuwenoude wijsheid.

Wat is stoïcijns? Niet emotieloos, maar een onverstoord en gebalanceerd leven, in harmonie met de natuur en onze eigen rede. De drie pijlers van Stoïcisme: Logica, fysica en ethica. Oftewel: Hoe denken werkt, hoe de wereld in elkaar zit, en hoe we goed kunnen leven.  De term ‘stoïcijns’ vindt zijn oorsprong in het Griekse woord stoa, wat “zuilengang” betekent. Rond 300 v.Chr. legde Zeno van Citium de basis voor de Stoïcijnse filosofie, terwijl hij zijn lessen gaf in de Stoa Poikilè, een indrukwekkende, beschilderde zuilengang in Athene. Deze locatie werd zo bepalend dat de hele stroming er uiteindelijk haar naam aan ontleende.

Ondanks dat de Stoïcijnse filosofie al meer dan 2300 jaar oud is, blijven haar kernideeën verrassend toepasbaar. De principes van acceptatie, innerlijke rust en vreugde, en het onderscheiden van wat wel en niet binnen onze controle ligt, passen perfect bij de uitdagingen van onze moderne tijd. Of het nu gaat om werkstress, sociale druk of persoonlijke ontwikkeling, het Stoïcisme blijft een kompas voor een kalm en doelgericht leven.

Moderne Stoïcijn? Sommige mensen belichamen de filosofie zonder dat ze zich er expliciet in verdiept hebben. Eva Hermans-Kroot was daar een voorbeeld van. Toen ze in 2021 ongeneeslijke longkanker kreeg, stortte haar wereld in. Maar in plaats van zich te verliezen in wanhoop, richtte ze haar energie op wat wél binnen haar controle lag: twee doelen stellen en deze met vastberadenheid nastreven. Haar instelling was puur Stoïcijns—ze accepteerde haar situatie zonder haar levenslust te verliezen. Via haar Instagram-account Longeneeslijk deelde ze haar reis en inspireerde ze duizenden met haar openheid, wijsheid en kracht. Haar laatste boodschap? “Plan niet heel je toekomst, leef je leven nu.” Eva herinnerde ons eraan dat een goed leven niet draait om controle, maar om aanwezigheid in het moment.

Tijdens onze filosofietafel ontdekten we hoe Stoïcijnse principes ons dagelijks leven kunnen vormgeven. We bespraken vooral wijsheid en een deugdzaam bestaan. Maar één waarde leek te ontbreken: zorgzaamheid. In ons vakgebied als zorgprofessionals speelt zorgzaamheid een grote rol. We vroegen ons af of een Stoïcijn dit misschien onder rechtvaardigheid zou plaatsen.

Ook wijsheid bleek een intrigerend onderwerp. Wat maakt iemand wijs? Is het opleidingsniveau, levenservaring, of juist het vermogen om buiten de gebaande paden te denken? Sommige culturen zien wijsheid als iets dat met de jaren komt, zoals bij stamoudsten. Andere koppelen het aan intellectuele scherpte. Maar misschien is eigenwijsheid ook een vorm van wijsheid, als het maar voortkomt uit diepgaand inzicht en niet uit koppigheid.

Persoonlijke reflectie: Tijdens de avond ontdekten we dat een Stoïcijns leven op verschillende manieren ingevuld kan worden. Mijn persoonlijke ervaring uit de vechtsport heeft mij geleerd doelgericht te werken: een doel geeft structuur, discipline en motivatie. Maar een collega in onze gespreksgroep had een andere benadering: zonder vastomlijnde doelen, puur genieten van het proces. Hoewel we aanvankelijk dachten dat onze visies tegenover elkaar stonden, trokken we uiteindelijk een verrassende conclusie: We hebben allebei een goed leven. Beide benaderingen zorgen voor mentale rust en innerlijke vreugde. Dit sluit perfect aan bij de Stoïcijnse gedachte dat wijsheid persoonlijk is en voortkomt uit leven in overeenstemming met je eigen natuur.

Deze avond zette me aan het denken: misschien is een doel stellen belangrijk voor mijn proces, maar het bereiken van dat doel uiteindelijk minder relevant. De waarde ligt niet alleen in de uitkomst, maar vooral in de reis ernaartoe.

Gisterenavond had ik een inspirerend gesprek met een collega-schrijver Karin Willemsen. Beiden komen we uit verschillende hoeken van Nederland en hebben wat centraal (of elkaar in het midden ontmoet) gesproken. We zijn op verschillende manieren de wereld van dementie binnengestapt. Wat ons bindt? Onze gedeelde passie om de zorg voor mensen met dementie te verbeteren.

Waar blijven de succesmomenten uit de zorg, die kleine lichtpuntjes die hoop en motivatie geven? In 15 jaar zijn we van ‘zorg op maat’ naar ‘waardegedreven zorg’ gegaan. Soms voelt dat als slechts een naamverandering. De zorg staat bol van de mooie momenten maar blijft vaak onderbelicht. Ik wil echt verder kijken.

Mijn missie met mijn schrijven is om juist die momenten van positiviteit en vooruitgang wereldkundig te maken. Negativiteit heeft zeker bestaansrecht, maar ik voel me meer geroepen om de positieve kant te belichten. De reden waarom ik persoonlijk de zorg in ben gegaan, de persoonlijke echte contactmomenten. Hopelijk wekt dit de nieuwsgierigheid van potentiële nieuwe collega’s in de zorg.

Tijdens dit gesprek viel het kwartje. Ik heb mijn plannen voor een boek over agressie in de zorg – hoe belangrijk ook – even geparkeerd. Het lukte maar niet om daar ook maar iets van op papier te zetten. Soms is het wat het is. Het past gewoon niet in hoe ik nu kijk en wil schrijven. Het is een project misschien voor later, op een ander moment. Voor nu wil ik tijd en energie steken in het vinden en delen van die verhalen die hoop en inspiratie bieden.

En dan te bedenken dat inspiratie vaak ‘s nachts, na zo’n gesprek, komt. Op dat moment maakt mijn creatieve hersenhelft overuren! Wat losse gedachten opschrijven in het holst van de nacht kan echt wonderen doen. Vanmorgen weer teruggekeken en… het was verrassend zinnig en bruikbaar! Fijn zo’n Brein!

De commissie ethiek van het Franciscus heeft enige tijd geleden weer een mooie bijeenkomsten georganiseerd. Dit keer waren Shanti Bolt & Deborah Levi (adviseurs van VWS) van het centrum van Ethiek en Gezondheid (CEG) te gast in Rotterdam. Zij hebben een publicatie geschreven met als Thema ‘Code rood’ en nemen ons vanavond mee.

De avond startte met een ongeplande situatie in ons personeelsrestaurant waar de bijeenkomst plaats vond. De op te warme poffertjes in de magnetron in de ruimte, hadden inmiddels de alarmfase ‘Code zeer zwart’ bereikt. Dit was te merken aan de lucht en de rookontwikkeling. Inmiddels was in het personeelsrestaurant de ‘Code bijna brandweerrood’ bereikt, gelukkig voortijdige opgelost door onze eigen BHV-ers. Met de buitendeuren open om te luchten ging de ‘Code bijna brandweer rood’ al snel over in ‘Code vrieskou’. Na de vele woordgrappen over de situatie konden we beginnen.

Als warming-up voor deze avond een stellingenspel:

Stelling: Ga je in je zorgverlening voor een 10 of neem je genoegen met een 6?

Mijn eerste reactie: Persoonlijk ga ik altijd voor een 10 ondanks de schaarse middelen! Maar dit is niet gewoon een 10 voor mijn inzetpoging? Er het beste van maken binnen de mogelijkheden die ik heb? Hiermee zal de zorg voor de patiënten uiteindelijk misschien toch uitkomen op die 6 of  7. 

Maar wat als ik 3 patiënten goed help en de rest van de 27 niet? Of verdeel ik dan mijn schaarse tijd over al mijn 30 patiënten en geef ik hen allemaal een beetje… Eigenlijk is dit eenzelfde vraag als de vorige stelling: Geef ik 3 patiënten een 10 of geeft ik 30 patiënten een 6?

Dilemma’s die toch veel met elkaar samenhangen, leiden tot een onbehaaglijk gevoel van weerstand.

Code rood:

Een gezondheidscrisis zoals de COVID-19-pandemie legt een enorme druk op de al schaarse middelen in de zorg. In een langdurige crisis ontstaat een dilemma tussen acute en niet-acute zorg. Op korte termijn lijkt de keuze om altijd acute zorg voorrang te geven eenvoudig te rechtvaardigen, maar op lange termijn ontstaan complicaties. Het langdurig prioriteren van spoedpatiënten kan namelijk nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid van anderen. Patiënten die lang moeten wachten op niet-acute, planbare zorg kunnen zodanig verslechteren dat onherstelbare schade ontstaat, ze alsnog acute zorg nodig hebben, of zelfs overlijden. Wanneer de schaarste in de planbare zorg lang aanhoudt, zal de zorg anders georganiseerd moeten worden. Dat roept ethische dilemma’s op.

Code zwart, een term zoals in de COVID-tijd gehanteerd werd, is wezenlijk anders. Hierbij gaat het om (onmogelijke) keuzes tussen twee acute situatie. Diegene die je behandeling bied maakt kans op overleven. Maar bij diegenen die je niet die behandeling bied is de kans op overlijden groot. 

Zorgverleners hebben een ‘rule of rescue’, wat verwijst naar de morele verplichting van zorgverleners om te proberen een leven te redden wanneer iemand in directe levensgevaar verkeert, ongeacht de kosten of middelen die daarvoor nodig zijn. Het is een diepgeworteld instinct en ethisch principe dat ernaar streeft direct lijden en dood te voorkomen. Dit kan soms leiden tot moeilijke beslissingen vooral wanneer middelen beperkt zijn.

Workshop: rad van Onfortuin

In deze workshop moesten we vijf totaal verschillende patiënten verdelen. Het zijn patiënten vanuit verschillende leeftijdsgroepen, vanuit verschillende achtergronden, met verschillende aandoeningen. We gaan dus eigenlijk ‘appels met peren’ vergelijken. Er moeten keuzes gemaakt worden! Dit moeten we doen aan de hand van drie morele uitgangspunten:

1. Meest efficiënte inzet middelen en hierdoor meeste gezondheidswinst:

We kiezen ervoor om patiënt Celine op 1 te zetten. Zij heeft namelijk zowel gezondheidswinst voor zichzelf bij behandeling van de aandoening. Als gezondheidswinst voor anderen door haar maatschappelijke functie, zij is namelijk IC verpleegkundige. 

De discussie aan tafel was beperkt, en konden het binnen de tijd eens worden. Echter had een ieder een schuldgevoel: Is de keus zoals hij er nu ligt wel de juiste om te doen?

2. Gelijkwaardigheid zo zijn er gelijke kansen en gelijke toegang tot zorg.

Hierin hebben we gekozen voor een loting. Vijf patiënten, gelijke kansen. Hierbij stond de geriatrische patiente Bo op 1. Bij de vorige manier van keuzes maken zou zij gezien leeftijd mogelijk niet meer volledig herstellen en nog langere tijd van zorg afhankelijk zijn achteraan zijn beland..

Aan onze tafel ontstond, na de loting, een discussie of dit wel gelijkwaardigheid was? Is op basis van urgentie dan misschien meer gelijkwaardigheid? 

Ons leken de ‘bijwerkingen’ van deze methode ook lastig. Gaan patiënten en familie deze willekeurige manier van keuzes maken accepteren? De vrees is dat dit tot veel agressie (door onbegrip en frustratie) zou kunnen leiden. Aan een andere tafel ontstond een discussie over de praktische haalbaarheid van loting op bv de SEH. Conclusie: lastig toepasbaar in de praktijk.

3. Op behoefte daarbij geeft kwetsbaarheid juist voorrang geven. 

Hierbij lag al snel de volgorde van acute medische noodzaak voorop. Maar als dan de volgorde ligt ontstaat de discussie: Wie bepaald nu wat voorrang krijgt? Medische kwetsbaarheid of maatschappelijke kwetsbaarheid? Ook dit lijkt ‘appels met peren’ vergelijken. Toch voor mijzelf van mening dat medische kwetsbaarheid in dit geval boven maatschappelijke kwetsbaarheid gaan. Patiënt Ali en patiente Eva maken het ons niet gemakkelijk! Binnen de beschikbare tijd kwamen we niet tot een eensgezinde volgorde. We eindigde met een stand van zaken en geen definitieve uitkomst.

Ik wil hier helemaal niet over nadenken en deze keuze niet hoeven te maken, wetend dat ik hoe dan ook patiënten  tekort ga doen. Maar ik ben mij wel bewust van dit de realiteit op dit moment in de zorg is. En dat ik er dus niet om dit dilemma heen kan! Dan moet ik eigenlijk de standaard van kwaliteit van zorg die ik altijd hanteerde loslaten. Hmmm, rouw?

Oh dat is leuk wakker worden vandaag!

Ik het ‘Het grote prentenboek’ van Kristel van Klaveren gewonnen voor de huiskamer van Geriatrische Trauma Unit in het Franciscus

Dank jullie wel Dementie academie! Hier gaan ze vast blij mee zijn.

Een mooi boek als aanknopingspunt voor vele mooie gesprekken met onze overitris he patienten. Hopelijk draagt dit een klein steentje bij aan het welzijn van onze vaak zeer kwetsbare patiënten.

Het ziet ernaar uit dat het gaat lukken dat mijn vijfde boek, Pareltjes uit mijn spreekkamer, op 1 oktober uitkomt! Het eerste deel wordt nu helemaal nagekeken.

In mijn spreekkamer verdwijnen de medische diagnoses vaak naar de achtergrond en komen de persoonlijke verhalen naar voren. Dit boek biedt een inkijkje in de bijzondere gesprekken die ik heb mogen voeren met prachtige, maar ook kwetsbare oudere patiënten. Verhalen die gaan over menselijkheid, veerkracht en de waarde van het moment.

Ik hoop dat deze pareltjes niet alleen raken, maar ook inspireren.

Blijf hier op de hoogte over het uitkomen van het boek.
Iedereen bedankt voor alle steun op deze bijzondere reis!